Τι προβλέπει το σχέδιο της Περιφέρειας Αττικής για «επανεκκίνηση» του
συστήματος, καθώς, παρά τα εκατομμύρια που έχουν επενδυθεί, μόλις το 18% των απορριμμάτων ανακυκλώνεται
Σμήνη γλάρων αναζητούν τροφή σε λόφους σκουπιδιών στον ΧΥΤΑ Φυλής. Εκεί εξακολουθεί να καταλήγει περισσότερο από το 80% του συνόλου των απορριμμάτων της Αττικής. Προ ημερών, η Περιφέρεια παρουσίασε στους δήμους νέο σχέδιο ώστε να αυξηθεί η ανακύκλωση και να μειωθούν οι ποσότητες που θάβονται. Ενα από τα βασικά εργαλεία χρηματοδότησης θα είναι το τέλος ταφής. [ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΤΑΓΙΑΝΝΗΣ]
Πώς θα ξεκολλήσει η Ελλάδα από το 18% στην επίδοση της ανακύκλωσης για να φθάσει στους άπιαστους ευρωπαϊκούς στόχους του 60% το 2030 και 65% το 2035; Η επιτυχία οποιασδήποτε προσπάθειας περνάει απαραιτήτως από την Αττική, όπου κατοικεί σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας. Το νέο σχέδιο της περιφέρειας, όπως έχει εγκριθεί από το υπουργείο Περιβάλλοντος, προβλέπει επενδύσεις 375 εκατ. ευρώ –χωρίς να συνυπολογίζονται τα εργοστάσια ανακύκλωσης, η τύχη των οποίων παραμένει άγνωστη– και την ανάληψη ενεργού ρόλου από τον Ενιαίο Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο (ΕΔΣΝΑ) στην ανακύκλωση. Συναντά όμως αντιστάσεις από τους δήμους, που δεν βλέπουν με καλό μάτι τη διαχείριση των πόρων του τέλους ταφής από την περιφέρεια. Η περιφέρεια θα πρέπει να βασιστεί κυρίως σε εθνικούς πόρους, καθώς η Ευρωπαϊκή Ενωση θέτει πλέον πολύ αυστηρότερους όρους, ενώ ετοιμάζεται να παραπέμψει την Ελλάδα στο Ευρωδικαστήριο για τη διαχρονική αποτυχία της στη διαχείριση απορριμμάτων.
Υπό πίεση
Η πίεση που ασκούν οι ευρωπαϊκές αρχές στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια, για την αδυναμία (ή απροθυμία) διαδοχικών κυβερνήσεων να βελτιώσουν τη διαχείριση απορριμμάτων και τη διαχρονική κατασπατάληση πόρων σε άχρηστα έργα και «ύποπτες» προμήθειες, έχει φέρει αλλαγές στον τρόπο σχεδιασμού των έργων. Προσπαθώντας να πείσει τις κοινοτικές αρχές ότι η χώρα θα «σοβαρευτεί», το υπουργείο Περιβάλλοντος ζήτησε από τις περιφέρειες να εκπονήσουν «Ολιστικά σχέδια χωριστής συλλογής», προειδοποιώντας τους ότι δεν θα χρηματοδοτούνται προμήθειες και έργα που δεν εντάσσονται σε κάποιον σχεδιασμό (όπως έκανε κατά κόρον η προηγούμενη ηγεσία της Περιφέρειας Αττικής, με κάποιες από τις υποθέσεις αυτές ήδη να κακοφορμίζουν). Παράλληλα, πάντα χάρη στην πίεση της Ε.Ε., έδωσε ενεργό ρόλο στη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων, η οποία καλείται να καθαρίσει την κόπρο του Αυγείου, χωρίς να προκαλέσει πολιτικές επιπλοκές.
Τι προβλέπει λοιπόν το «ολιστικό» σχέδιο της Περιφέρειας Αττικής, που εγκρίθηκε την άνοιξη από το υπουργείο Περιβάλλοντος;
– Σήμερα στη μεγαλύτερη περιφέρεια της χώρας παράγονται περίπου 2,2 εκατ. τόνοι απορριμμάτων ετησίως. Υπολογίζεται ότι το 39% αυτών είναι ανακυκλώσιμα και το 37% βιοαπόβλητα. Σε αυτές τις δύο κατηγορίες λοιπόν καλείται ο ΕΔΣΝΑ και οι 66 δήμοι της Αττικής να εστιάσουν.
– Επί της αρχής, το σχέδιο βασίζεται στη χωριστή διαλογή των ανακυκλώσιμων μέσω διακριτών κάδων, χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων μέσω καφέ κάδου, συλλογή πράσινων (λ.χ. κλαδέματα) και ογκωδών (λ.χ. έπιπλα) με το σύστημα «πόρτα πόρτα».
39% των απορριμμάτων είναι ανακυκλώσιμα και το 37% βιοαπόβλητα
Οι βασικές δράσεις που το σχέδιο προβλέπει είναι οι ακόλουθες:
– Δημιουργία 30 διαδημοτικών κέντρων «δημιουργικής επαναχρησιμοποίησης υλικών». Πρόκειται για χώρους που συμβάλλουν στη μείωση των αποβλήτων καθώς σε αυτούς πρέπει να καταλήγει από τους πολίτες ό,τι μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί, από έπιπλα έως παιχνίδια, βιβλία και ρούχα. Τέτοιοι χώροι είναι πολύ διαδεδομένοι στη Βόρεια Ευρώπη, στην Ελλάδα υπάρχουν μόνο στη Δυτική Μακεδονία (αν και εκτός των αστικών κέντρων, γεγονός που μειώνει δραματικά την αποτελεσματικότητά τους) και στον δήμο Βάρης – Βούλας -Βουλιαγμένης (3Β).
Το σχέδιο της Περιφέρειας Αττικής βασίζεται στη χωριστή διαλογή των ανακυκλώσιμων μέσω διακριτών κάδων, χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων μέσω καφέ κάδου, συλλογή πράσινων και ογκωδών με το σύστημα «πόρτα πόρτα».
– Δημιουργία 25 νέων «πράσινων σημείων», διαδημοτικού χαρακτήρα, για χωριστή συλλογή ανακυκλώσιμων. Το δίκτυο θα συμπληρωθεί με τα 60 «κινητά» πράσινα σημεία που έχει προμηθευτεί ο ΕΔΣΝΑ (μια από τις πολλές προμήθειες υψηλού κόστους και αμφισβητούμενης αποτελεσματικότητας του πρόσφατου παρελθόντος). Να σημειωθεί ότι πράσινα σημεία ήδη δρομολογούνται από τους Δήμους Αθηναίων, Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, Βριλησσίων, Νίκαιας – Ρέντη, Παλλήνης και Κρωπίας.
– Αναβάθμιση και επέκταση του δικτύου γωνιών ανακύκλωσης, το οποίο είναι σήμερα «μη λειτουργικό». Να σημειωθεί ότι μεγάλο μέρος του εξοπλισμού αυτού έχει ήδη εγκαταλειφθεί, λίγα μόλις χρόνια μετά την απόκτησή του, προφανώς επειδή δεν αποδείχθηκε εύκολο στη διαχείριση.
2,2 εκατ. τόνοι απορριμμάτων ετησίως παράγονται στην Αττική
– Προμήθεια 40.000 (καφέ) κάδων κομποστοποίησης και 291 οχημάτων συλλογής βιοαποβλήτων. Θα προστεθούν στα 39 οχήματα που έχει προμηθευτεί ο ΕΔΣΝΑ και στα 80 οχήματα που έχουν προμηθευτεί δήμοι. Να σημειωθεί ότι οι δήμοι της Αττικής και η Περιφέρεια Αττικής έχουν ήδη προμηθευθεί και διανείμει 42.500 και 8.500 κάδους οικιακής κομποστοποίησης αντίστοιχα.
– Δημιουργία δικτύου συλλογής των πράσινων και ογκωδών αποβλήτων. Σε αυτό περιλαμβάνεται η προμήθεια 85 οχημάτων συλλογής, 25 μεγάλων τεμαχιστών που θα τοποθετηθούν στα «πράσινα σημεία». Τα οχήματα αυτά θα προστεθούν στα 48 οχήματα με αρπάγη, 2 με αλυσιδάκι και 70 οχήματα μεταφοράς που έχουν οι δήμοι. Ειδικά για τα νησιά της Αττικής, θα γίνει προμήθεια 45 ρυμουλκούμενων κλαδοτεμαχιστών.
– Προμήθεια 1.000 οικιακών κομποστοποιητών, που θα μοιραστούν σε 8 δήμους (ήδη η Γλυφάδα έχει διανείμει 200 και η Ηλιούπολη 500).
– Τέλος, δημιουργία ενός δικτύου χωριστής συλλογής για μικρές ποσότητες επικίνδυνων αποβλήτων (όπως είναι τα αεροζόλ, οι κάδοι από μπογιές και βερνίκια κ.λπ.). Θα υποστηριχθεί από την προμήθεια 3.000 κάδων και 20 οχημάτων συλλογής.
Πόσο θα κοστίσουν όλα αυτά; Το συνολικό κόστος των επενδύσεων ανέρχεται σε 375,9 εκατ. ευρώ, από τα οποία τα 236 εκατ. ευρώ θα καλυφθούν από πόρους του ΕΣΠΑ και του τέλους ταφής (που καταβάλλουν οι δήμοι στον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης – ΕΟΑΝ), 57 εκατ. ευρώ θα καλυφθούν από ίδιους πόρους και 82,6 εκατ. ευρώ θα καλυφθούν από τα συστήματα ανακύκλωσης.
Οι συστάσεις
Το ετήσιο λειτουργικό κόστος από την πλήρη εφαρμογή του σχεδίου της Περιφέρειας Αττικής υπολογίζεται σε 152,6 εκατ. ευρώ, το οποίο θα καλυφθεί από πόρους των δήμων και του ΕΔΣΝΑ (92,8 εκατ. ευρώ) και των συστημάτων ανακύκλωσης (59,8 εκατ. ευρώ). Το υπουργείο Περιβάλλοντος εκτιμά ότι αυτό είναι εφικτό καθώς το 2024 τα έσοδα των δήμων από τέλη καθαριότητας και φωτισμό ανήλθαν σε 596 εκατ. ευρώ, ενώ παράλληλα με τη σταδιακή αύξηση της ανακύκλωσης θα μειωθεί το κόστος του τέλους ταφής.
375,9 εκατ. ευρώ είναι το συνολικό κόστος των επενδύσεων για το νέο σύστημα ανακύκλωσης στην Αττική
Το υπουργείο Περιβάλλοντος, πάντως, έκανε σειρά παρατηρήσεων στον ΕΔΣΝΑ για το «ολιστικό» του σχέδιο. Πιο συγκεκριμένα:
– Συστήνει ο ΕΔΣΝΑ να αναλάβει ενεργό ρόλο στην ανακύκλωση και συγκεκριμένα στη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων, πρασίνων και ογκωδών. Η πρόβλεψη αυτή αφορά τους δήμους κάτω των 30.000 κατοίκων και όσους το επιθυμούν με προγραμματική σύμβαση. «Ετσι επιτυγχάνεται καλύτερος συντονισμός, καλύτερα αποτελέσματα και οικονομίες κλίμακας», παρατηρεί το υπουργείο Περιβάλλοντος στην αξιολόγηση του σχεδίου της Περιφέρειας Αττικής.
– Επίσης, για τους ίδιους λόγους θεωρείται σημαντικό να αναλάβει ο ΕΔΣΝΑ τόσο τη λειτουργία όλων των γωνιών ανακύκλωσης, το δίκτυο συλλογής μικρών επικίνδυνων αποβλήτων, καθώς και το σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω».
Η ανακοίνωση, την προηγούμενη εβδομάδα από τον περιφερειάρχη Αττικής Νίκο Χαρδαλιά στους δημάρχους των 66 δήμων, της πρόθεσης της περιφέρειας να αναλάβει τη διαχείριση των εσόδων από το τέλος ταφής συνάντησε αντιδράσεις. Χαρακτηριστική είναι η άποψη του δημάρχου Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης Γρηγόρη Κωνσταντέλλου, ο οποίος είναι και αντιπρόεδρος της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ): «Θα επαναλάβουμε τα λάθη της προηγούμενης διοίκησης της περιφέρειας», εκτιμά. «Η περιφέρεια μάς λέει, λ.χ., ότι δεν μπορούμε να έχουμε έξι διαφορετικά είδη βυθιζόμενων κάδων στην Αττική και η δική μας απάντηση είναι “πού είναι το πρόβλημα”; Ο κάθε δήμος ξέρει καλύτερα ποιες είναι οι ανάγκες του, ποιες τεχνολογίες ταιριάζουν στις συνθήκες του και πώς εκτιμά ότι τα ποσά που θα επενδυθούν θα αποδώσουν. Αυτό που πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι η εκτροπή από την ταφή, όχι ποιος θα έχει την πολιτική δύναμη να διαχειριστεί τους πόρους».
152,6 εκατ. ευρώ το ετήσιο λειτουργικό κόστος από την πλήρη εφαρμογή του σχεδίου
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ο κ. Κωνσταντέλλος αναφέρει τα «πολυκέντρα ανακύκλωσης», που βρίσκονται τις τελευταίες ημέρες και πάλι στην επικαιρότητα. «Αγόρασε ο ΕΔΣΝΑ δεκάδες μηχανήματα προς 360.000 ευρώ έκαστο, χωρίς να συνυπολογίσει το κόστος λειτουργίας και κυρίως τη σχέση κόστους/οφέλους. Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε όλοι».
«Αυτό που πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι η εκτροπή από την ταφή, όχι ποιος θα έχει την πολιτική δύναμη να διαχειριστεί τους πόρους», λέει ο δημάρχος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης Γρηγόρης Κωνσταντέλλος.
Η Περιφέρεια Αττικής ωστόσο αντιμετωπίζει μια σοβαρή υστέρηση σε σχέση με άλλες, μικρότερες σε πληθυσμό περιφέρειες: την έλλειψη εργοστασίων διαχείρισης των ανακυκλώσιμων και κομποστοποιήσιμων. Σύμφωνα με το σχέδιο που παρουσίασε ο κ. Χαρδαλιάς στους δημάρχους, το επόμενο διάστημα πρόκειται να επανεκκινήσει η διαγωνιστική διαδικασία για τη δημιουργία μονάδας μέσω ΣΔΙΤ στο Σχιστό, με επανυποβολή του φακέλου στη διυπουργική για μεταβολή των οικονομικών όρων. Επίσης, για το έργο της αναβάθμισης του ΕΜΑΚ Φυλής έχει υποβληθεί φάκελος ένταξης στον κατάλογο των ΣΔΙΤ από τη διυπουργική επιτροπή. Ενώ οι υπόλοιπες μονάδες θα αποφασιστούν στο υπό αναθεώρηση περιφερειακό σχέδιο διαχείρισης απορριμμάτων (ΠΕΣΔΑ) της Αττικής.
Πηγή: https://www.kathimerini.gr/society/564379183/anakyklosi-apo-to-miden/ - Γιώργος Λιάλιος